İnme (Felç) Nedir? Neden Olur? Belirtileri Nelerdir?

İnme, beynin bir bölgesine giden kan akımının aniden bozulması sonucu gelişen ciddi bir nörolojik hastalıktır. Halk arasında felç olarak da bilinir. Beyin hücreleri oksijensiz kaldığında dakikalar içinde hasar görmeye başlar. Bu nedenle inme acil müdahale gerektiren bir durumdur.

İnme sırasında beynin etkilenen bölgesi görevini yerine getiremez hale gelir. Bunun sonucunda konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük, yüz kayması, görme kaybı ya da denge bozukluğu gelişebilir. Belirtiler çoğu zaman ani başlar.

İnme, dünyada en sık sakatlık nedenlerinden biri ve önemli ölüm nedenleri arasında yer alır. Ancak erken tanı ve hızlı tedaviyle beyin hasarı azaltılabilir.

İnme neden olur?

İnmelerin büyük kısmı damar tıkanıklığına bağlı gelişir. Bu duruma iskemik inme denir. Beyin damarlarından biri pıhtıyla tıkandığında beynin ilgili bölgesi yeterli oksijen alamaz.

Bazı inmelerde ise beyindeki bir damar yırtılır ve kanama gelişir. Buna hemorajik inme yani beyin kanamasına bağlı inme denir. Her iki durumda da beyin dokusu etkilenebilir ancak tedavi yaklaşımları farklıdır.

Pıhtı bazen doğrudan beyin damarında oluşur, bazen de kalpten veya boyun damarlarından koparak beyne ulaşır. Özellikle atriyal fibrilasyon gibi ritim bozuklukları felç riskini belirgin şekilde artırabilir.

Belirtileri nelerdir?

İnmenin belirtileri genellikle ani başlar. En sık görülen bulgulardan biri yüzün bir tarafında kayma gelişmesidir. Kişi gülerken ağız kenarında asimetri fark edilebilir.

Kol veya bacakta ani güçsüzlük sık görülür. Özellikle tek taraflı güç kaybı dikkat çekicidir. Bazı kişiler elindeki eşyaları düşürmeye başlayabilir veya yürümekte zorlanabilir.

Konuşma bozukluğu da önemli belirtilerden biridir. Kişi kelimeleri düzgün çıkaramayabilir, konuşulanları anlamakta zorlanabilir veya anlamsız konuşabilir.

Ani görme kaybı, çift görme, baş dönmesi, denge kaybı ve şiddetli baş ağrısı da görülebilir. Özellikle aniden gelişen farklı bir nörolojik belirti inme açısından değerlendirilmelidir.

İnmede zaman neden önemlidir?

İnmede geçen her dakika önemlidir çünkü oksijensiz kalan beyin hücreleri zamanla geri dönüşü olmayan hasar görür. Bu nedenle “zaman beyindir” ifadesi sık kullanılır.

Bazı hastalarda ilk saatler içinde uygulanan pıhtı eritici tedavi veya pıhtı çıkarma işlemleri beyin hasarını azaltabilir. Ancak bu tedaviler belirli zaman aralıklarında uygulanabilir.

Belirtiler kendiliğinden düzelse bile değerlendirme gerekir. Çünkü kısa süreli düzelmeler geçici inme atağı anlamına gelebilir ve daha büyük bir inmenin habercisi olabilir.

Kimlerde risk daha yüksektir?

Yüksek tansiyon inme için en önemli risk faktörlerinden biridir. Kontrolsüz tansiyon hem damar tıkanıklığı hem de beyin kanaması riskini artırabilir.

Şeker hastalığı, yüksek kolesterol ve sigara kullanımı damar yapısını bozarak felç riskini yükseltir. Obezite ve hareketsiz yaşam da riski artırabilir.

Atriyal fibrilasyon gibi ritim bozuklukları kalpte pıhtı oluşmasına neden olabilir. Oluşan pıhtı beyne ulaştığında inme gelişebilir.

İleri yaş önemli bir risk faktörüdür ancak inme yalnızca yaşlılarda görülmez. Genç yaşta da felç gelişebilir.

Tanı nasıl konur?

Tanıda ilk adım nörolojik değerlendirmedir. Hastanın şikayetleri, belirtilerin başlangıç zamanı ve muayene bulguları değerlendirilir.

Beyin tomografisi veya MR görüntüleme en önemli incelemelerdendir. Bu görüntülemeler inmenin damar tıkanıklığına mı yoksa kanamaya mı bağlı olduğunu gösterir.

Boyun damar ultrasonu, kalp ultrasonu ve ritim Holter cihazı bazı hastalarda inmeye neden olan kaynağı araştırmak için kullanılabilir.

Kan testleri ve damar görüntüleme yöntemleri de değerlendirme sürecinin parçası olabilir.

Tedavi nasıl yapılır?

Tedavi inmenin tipine göre değişir. Damar tıkanıklığına bağlı inmelerde uygun hastalarda pıhtı eritici ilaç tedavisi uygulanabilir.

Bazı büyük damar tıkanıklıklarında kateter yardımıyla pıhtının çıkarılması mümkündür. Bu işleme trombektomi denir ve özellikle ilk saatlerde önemli fayda sağlayabilir.

Beyin kanamasına bağlı inmelerde ise yaklaşım farklıdır. Kan basıncının kontrolü, yoğun takip ve bazı durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir.

Tedavi sonrası fizik tedavi ve rehabilitasyon süreci de önemlidir. Amaç kaybedilen fonksiyonların mümkün olduğunca geri kazanılmasıdır.

İnme sonrası iyileşme mümkün müdür?

İyileşme kişiden kişiye değişir. İnmenin büyüklüğü, beynin etkilenen bölgesi ve tedavinin ne kadar hızlı başladığı önemlidir.

Bazı kişiler tamamen normale dönebilirken bazı hastalarda konuşma, hareket veya denge ile ilgili kalıcı etkiler kalabilir.

Erken rehabilitasyon, düzenli egzersiz ve uygun tedavi iyileşme sürecini olumlu etkileyebilir.

Tekrar eder mi?

Evet. İnme geçiren kişilerde tekrar inme riski normal nüfusa göre daha yüksektir. Bu nedenle altta yatan nedenin bulunması önemlidir.

Tansiyon kontrolü, sigaranın bırakılması, kolesterol tedavisi ve ritim bozukluğu varsa uygun kan sulandırıcı kullanımı tekrar riskini azaltabilir.

Bazı hastalarda boyun damarlarındaki ciddi darlıkların tedavi edilmesi gerekebilir.

İnme nasıl önlenebilir?

Tansiyonun kontrol altında tutulması inmeden korunmanın en önemli yollarından biridir. Düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve sigaranın bırakılması da büyük önem taşır.

Şeker hastalığı ve yüksek kolesterol uygun şekilde tedavi edilmelidir. Atriyal fibrilasyon gibi ritim bozukluğu olan kişilerde felç riskine göre kan sulandırıcı tedavi planlanabilir.

Düzenli sağlık kontrolleri risk faktörlerinin erken fark edilmesine yardımcı olabilir.

Hangi durumlarda acil yardım çağrılmalı?

Yüzde ani kayma, konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük gelişmesi durumunda acil yardım çağrılmalıdır.

Ani görme kaybı, şiddetli baş dönmesi veya açıklanamayan denge kaybı da inme belirtisi olabilir.

Belirtiler birkaç dakika içinde düzelse bile değerlendirme gerekir. Çünkü geçici düzelmeler ciddi bir inmenin ön habercisi olabilir.