Kalp hastalarında aşı, yalnızca enfeksiyonlardan korunmak için değil, enfeksiyonların kalp üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak açısından da önemlidir. Grip, zatürre, COVID-19 ve RSV gibi solunum yolu enfeksiyonları kalbin iş yükünü artırabilir, kalp yetersizliğini kötüleştirebilir ve bazı hastalarda kalp krizi gibi ciddi olayları tetikleyebilir.
Bu nedenle kalp damar hastalığı, kalp yetersizliği veya bazı diğer kronik kalp hastalıkları bulunan kişilerde uygun aşıların yapılması kardiyovasküler korunmanın bir parçası olarak kabul edilmektedir.
Kalp hastalarında özellikle grip, pnömokok, RSV ve COVID-19 aşıları önem taşır. Yaşa ve diğer hastalıklara göre zona, tetanoz, difteri ve boğmaca gibi rutin erişkin aşılarının da tamamlanması gerekir.
Kalp Hastalarında Aşı Neden Önemlidir?
Enfeksiyon sırasında vücutta iltihabi yanıt artar, kalp daha hızlı çalışabilir ve kalbin oksijen ihtiyacı yükselir. Ateş ve sıvı kaybı da kalbin iş yükünü artırabilir. Bu durum özellikle kalp damar hastalığı veya kalp yetersizliği bulunan kişilerde daha önemli hale gelir.
Örneğin grip yalnızca ateş, öksürük ve halsizlik yapan bir enfeksiyon değildir. Grip sonrasında kalp krizi riskinde geçici bir artış görülebilir. Kalp yetersizliği bulunan kişilerde ise enfeksiyon hastalığın kötüleşmesine ve hastaneye yatışa neden olabilir.
Bu nedenle günümüzde aşılama, uygun kalp hastalarında genel koruyucu tedavinin bir parçası olarak değerlendirilmektedir.
Grip Aşısı Kalp Hastalarında Neden Önemlidir?
Grip aşısı, kalp hastalarında üzerinde en fazla veri bulunan aşılardan biridir. Koroner arter hastalığı, daha önce kalp krizi geçirmiş olma ve kalp yetersizliği gibi durumlarda grip enfeksiyonu daha ağır seyredebilir.
Yıllık grip aşısı özellikle şu kişilerde önemlidir:
Koroner arter hastalığı olanlar
Daha önce kalp krizi geçirenler
Stent veya bypass öyküsü olanlar
Kalp yetersizliği olanlar
Kalp kası hastalığı bulunanlar
İleri yaştaki kalp hastaları
Kalp hastalığıyla birlikte diyabet veya akciğer hastalığı bulunanlar
Grip virüsü her yıl değişebildiği ve aşının sağladığı bağışıklık zamanla azaldığı için grip aşısı her yıl tekrarlanır.
65 yaş ve üzerindeki kişilerde yaşa uygun yüksek dozlu, adjuvanlı veya rekombinant grip aşıları gibi seçenekler tercih edilebilir. Hangi aşının uygun olduğu hastanın yaşı ve mevcut sağlık durumuna göre belirlenir.
Kalp Krizi veya Stent Sonrası Grip Aşısı Yapılabilir mi?
Evet. Kalp krizi geçirmek veya stent takılması grip aşısına engel değildir. Aksine, koroner arter hastalığı bulunan kişiler grip enfeksiyonunun oluşturabileceği kardiyovasküler sorunlar açısından daha yüksek risk taşır.
Güncel kardiyoloji önerilerinde yıllık grip aşısı, koroner arter hastalığı bulunan kişilerde önemli koruyucu uygulamalardan biridir.
Akut kalp krizi nedeniyle hastanede bulunan hastalarda da klinik durum uygun olduğunda grip aşısı taburculuk öncesinde veya sonrasında planlanabilir.
Zatürre Aşısı Kalp Hastalarında Gerekli midir?
Pnömokok bakterisi zatürre başta olmak üzere ciddi enfeksiyonlara neden olabilir. İleri yaşta ve kronik hastalığı bulunan kişilerde bu enfeksiyonlar daha ağır seyredebilir.
Kalp yetersizliği, koroner arter hastalığı ve kardiyomiyopati gibi kronik kalp hastalıkları pnömokok enfeksiyonları açısından önem taşır. Bu nedenle yaş ve risk durumuna göre pnömokok aşısı önerilebilir.
Günümüzde farklı pnömokok aşıları bulunmaktadır. Daha önce hangi pnömokok aşısının yapıldığı da sonraki aşının belirlenmesinde önemlidir. Bu nedenle pnömokok aşısının türü ve tekrar zamanı hastanın yaşı, kalp hastalığı ve daha önceki aşıları birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
Sadece hipertansiyon bulunması ise tek başına kronik kalp hastalığına bağlı pnömokok risk grubuyla aynı şekilde değerlendirilmez.
RSV Aşısı Kalp Hastalarında Kimlere Yapılır?
RSV, yani Respiratuvar Sinsityal Virüs, özellikle ileri yaştaki kişilerde ciddi solunum yolu enfeksiyonlarına neden olabilir. Kalp yetersizliği ve koroner arter hastalığı gibi kronik kalp hastalıkları ağır RSV enfeksiyonu riskini artırabilir.
Bu nedenle RSV aşısı özellikle ileri yaştaki kişilerde ve kalp hastalığı nedeniyle ağır enfeksiyon riski artmış yetişkinlerde değerlendirilir.
RSV aşısı grip aşısı gibi her yıl yapılan bir aşı değildir. Mevcut önerilerde uygun hastalarda tek doz uygulanmaktadır. Ancak RSV aşıları ve tekrar dozlarına ilişkin bilgiler gelişmeye devam ettiği için hastanın yaşı ve güncel öneriler birlikte değerlendirilmelidir.
COVID-19 Aşısı Kalp Hastalarında Yapılabilir mi?
Kalp hastalığı bulunan kişilerde COVID-19 enfeksiyonu daha ağır seyredebilir. Enfeksiyon kalp yetersizliğinin kötüleşmesi, ritim bozuklukları, damar içi pıhtılaşma ve bazı kardiyovasküler sorunlarla ilişkili olabilir.
Bu nedenle kalp hastalığı tek başına COVID-19 aşısına engel değildir. Özellikle ileri yaşta veya ciddi kalp hastalığı bulunan kişilerde enfeksiyonun oluşturabileceği risk dikkate alınmalıdır.
COVID-19 aşı önerileri dolaşımdaki virüs tiplerine, kullanılan aşılara, kişinin yaşına ve daha önceki aşılarına göre zaman içinde değişebildiği için güncel aşılama programına göre karar verilmelidir.
Daha önce COVID-19 aşısından sonra miyokardit veya perikardit gelişmiş kişilerde ise sonraki dozlar standart şekilde planlanmamalı, bireysel değerlendirme yapılmalıdır.
Zona Aşısı Kalp Hastalarında Yapılabilir mi?
Zona, daha önce suçiçeği geçiren kişilerde virüsün yıllar sonra yeniden aktif hale gelmesiyle ortaya çıkar. Yaş ilerledikçe zona görülme riski artar.
Zona enfeksiyonu sırasında oluşan yoğun iltihabi yanıtın kalp krizi ve inme riskinde geçici artışla ilişkili olabileceğini gösteren çalışmalar bulunmaktadır. Bu nedenle zona aşısı özellikle yaşa bağlı rutin erişkin aşılamasının önemli parçalarından biridir.
Kalp hastalığı zona aşısına engel değildir. Aşı gerekliliği hastanın yaşı, bağışıklık sistemi ve daha önceki aşı durumuna göre değerlendirilir.
Kalp Hastalarında Diğer Aşılar Unutulmamalıdır
Kalp hastası olmak, diğer rutin erişkin aşılarının gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Tetanoz, difteri ve boğmaca aşıları belirli aralıklarla yenilenmelidir.
Yaş, meslek, seyahat, bağışıklık sistemi ve diğer hastalıklara göre hepatit A, hepatit B ve diğer erişkin aşıları da gerekli olabilir.
Bu nedenle yalnızca “kalp hastaları için özel aşılar” düşünülmemeli, kişinin genel erişkin aşı takviminin eksik olup olmadığı da kontrol edilmelidir.
Kan Sulandırıcı Kullanan Kalp Hastaları Aşı Olabilir mi?
Evet. Kan sulandırıcı ilaç kullanılması çoğu aşının yapılmasına engel değildir.
Aspirin, klopidogrel gibi antiplatelet ilaçlar veya warfarin, apiksaban, rivaroksaban, dabigatran gibi antikoagülan kullanan hastalarda kas içine yapılan aşı sonrasında enjeksiyon yerinde morarma veya küçük bir kanama ihtimali artabilir.
Bu hastalarda uygun incelikte iğne kullanılması ve aşı sonrasında enjeksiyon bölgesine birkaç dakika bası uygulanması kanama riskini azaltabilir.
Kan sulandırıcı ilaçlar yalnızca aşı yapılacağı için hasta tarafından kendi kendine kesilmemelidir. Özellikle stent sonrası kullanılan kan sulandırıcı ilaçların gereksiz yere kesilmesi ciddi sorunlara yol açabilir.
Kalp Pili veya Stenti Olanlar Aşı Olabilir mi?
Kalp pili, ICD, kalp stenti veya daha önce geçirilmiş bypass ameliyatı aşı yapılmasına engel değildir.
Aşıların kalp piline veya stente zarar vermesi söz konusu değildir. Aşı enjeksiyonu cihazın bulunduğu bölgeden uzakta, genellikle üst kol kasına yapılır.
Kalp pili bulunan hastalarda da aşılama kararı kişinin yaşı, kalp hastalığı ve diğer risk faktörlerine göre verilir.
Kalp Yetersizliği Olan Hastalar Aşı Olabilir mi?
Kalp yetersizliği bulunan hastalarda solunum yolu enfeksiyonları özellikle önemlidir. Grip, zatürre, COVID-19 veya RSV gibi enfeksiyonlar kalbin iş yükünü artırarak mevcut kalp yetersizliğinin kötüleşmesine neden olabilir.
Bu nedenle kalp yetersizliği olan hastalarda uygun aşıların zamanında yapılması önemlidir.
Ancak ciddi şekilde kötüleşmiş, hastaneye yatış gerektiren akut kalp yetersizliği sırasında aşının zamanlaması hastanın klinik durumuna göre planlanabilir. Hasta stabil hale geldikten sonra eksik aşıların tamamlanması değerlendirilebilir.
Kalp Hastaları Aynı Anda Birden Fazla Aşı Olabilir mi?
Birçok erişkin aşısı aynı gün uygulanabilir. Örneğin uygun hastalarda grip, pnömokok, COVID-19 veya RSV aşılarının aynı dönemde yapılması mümkündür.
Aşılar genellikle farklı enjeksiyon bölgelerine uygulanır.
Ancak özellikle ileri yaştaki, daha önce aşılara belirgin yan etki gösteren veya çok sayıda ek hastalığı bulunan kişilerde aşıların aynı gün mü yoksa farklı günlerde mi yapılacağı kişiye göre planlanabilir.
Aşılar Kalp Hastalığını Kötüleştirir mi?
Aşı sonrasında enjeksiyon yerinde ağrı, halsizlik, hafif ateş, kas ağrısı veya baş ağrısı görülebilir. Bu şikayetler çoğunlukla kısa sürelidir.
Ciddi aşı reaksiyonları ise nadirdir.
Bazı aşılarla belirli nadir yan etkiler arasında ilişki bildirilmiştir. Ancak bu riskler aşının türüne, kişinin yaşına ve diğer özelliklerine göre değişir. Bu nedenle özellikle ciddi kalp hastalığı bulunan kişilerde aşının oluşturabileceği risk, enfeksiyonun oluşturacağı riskle birlikte değerlendirilmelidir.
Kalp hastalarının yalnızca “aşının yan etkisi var mı?” sorusuna değil, “bu enfeksiyonu geçirirsem benim için risk nedir?” sorusuna da bakması gerekir.
Kalp Hastalarında Aşı Ne Zaman Ertelenebilir?
Hafif bir soğuk algınlığı her zaman aşıyı ertelemeyi gerektirmez. Ancak yüksek ateşle seyreden orta veya ağır akut hastalık durumunda aşının iyileşme sonrasına bırakılması tercih edilebilir.
Daha önce aynı aşının bir dozuna karşı ciddi alerjik reaksiyon gelişmişse mutlaka doktora bilgi verilmelidir.
Yakın zamanda kalp krizi geçiren, akut kalp yetersizliği nedeniyle hastanede bulunan veya genel durumu stabil olmayan hastalarda ise aşının zamanlaması hastanın klinik durumuna göre belirlenmelidir.
Kalp Hastalarında Hangi Aşılar Öncelikli Olarak Kontrol Edilmeli?
Kalp hastalarında aşı planı kişiye özel olmalıdır. Ancak erişkin bir kalp hastasında özellikle şu aşıların durumu gözden geçirilmelidir:
Her yıl grip aşısı
Yaş ve kalp hastalığına göre pnömokok aşısı
Yaş ve risk durumuna göre RSV aşısı
Güncel önerilere göre COVID-19 aşısı
Yaşa uygun zona aşısı
Tetanoz, difteri ve boğmaca gibi rutin erişkin aşıları
Aşı seçimi yalnızca kalp hastalığının adına göre yapılmaz. Hastanın yaşı, daha önce olduğu aşılar, kalp hastalığının tipi, diyabet veya böbrek hastalığı gibi ek hastalıklar ve kullanılan ilaçlar birlikte değerlendirilmelidir.
Aşılama Kalp Hastalarında Koruyucu Tedavinin Bir Parçasıdır
Kalp hastalarında korunma yalnızca tansiyon, kolesterol ve kan şekeri kontrolünden ibaret değildir. Sigaranın bırakılması, düzenli hareket, doğru beslenme ve ilaçların düzenli kullanılması kadar enfeksiyonlardan korunmak da önemlidir.
Özellikle grip gibi solunum yolu enfeksiyonları kalp krizi ve kalp yetersizliğinin kötüleşmesi gibi ciddi kardiyovasküler sorunları tetikleyebilir. Bu nedenle uygun hastalarda aşılama, kalp damar sağlığını korumaya yönelik tedavinin bir parçası olarak değerlendirilmelidir.
Hangi aşının ne zaman yapılacağı ise herkes için aynı değildir. Kalp hastalığının türü, yaş, kullanılan ilaçlar, daha önce yapılan aşılar ve diğer sağlık sorunları birlikte değerlendirilerek kişiye özel aşı planı oluşturulmalıdır.