Patent Duktus Arteriozus (PDA) Nedir? PDA Nasıl Kapatılır?

Patent duktus arteriozus (PDA) nedir?

Patent duktus arteriozus, anne karnında görev yapan ve doğumdan sonra kapanması gereken özel bir kanalın açık kalması sonucu ortaya çıkan doğuştan bir kalp anomalisidir. Bu kanal anne karnında bebeğin kanını akciğerler yerine doğrudan vücuda yönlendiren bir köprü görevi görür.

Doğumla birlikte bu kanala artık gerek kalmaz ve kapanması beklenir. Kapanmadığında ise aort ile akciğer atardamarı arasında anormal bir bağlantı kalır. Halk arasında açık duktus veya damar açıklığı olarak da bilinen bu durum kanın yanlış yönde akmasına ve kalbin gereksiz yere fazla çalışmasına yol açabilir.

PDA doğuştan kalp hastalıkları arasında en sık görülenlerden biridir. Küçük açıklıklar çoğu zaman hiçbir belirti vermez ve yıllarca fark edilmeyebilir. Daha büyük açıklıklar ise zamanla kalp üzerinde yük oluşturabilir ve tedavi gerektirebilir.

PDA doğru zamanda tanındığında ve uygun şekilde tedavi edildiğinde büyük çoğunlukla başarıyla kapatılabilen bir durumdur. Günümüzde pek çok hasta göğüs açılmadan, kasıktan yapılan küçük bir girişimle tamamen iyileşebilmektedir.

PDA neden olur?

Anne karnında bebek henüz kendi akciğerleriyle nefes almaz. Oksijeni plasenta aracılığıyla alır. Bu dönemde akciğerlere çok az kan gitmesi yeterlidir. Duktus arteriozus adı verilen bu kanal, kanı akciğerleri bypass ederek doğrudan vücuda yönlendiren özel bir yapıdır ve bu dönemde hayati öneme sahiptir.

Doğumla birlikte bebek ilk nefesini alır ve akciğerler devreye girer. Normalde bu değişimle birlikte kanal birkaç gün ile birkaç hafta içinde kendiliğinden kapanır ve kalıcı olarak işlevini yitirir.

PDA’da bu kapanma gerçekleşmez. Kesin nedeni her zaman belli olmamakla birlikte prematüre doğum en önemli risk faktörüdür. Bunun yanı sıra doğum sırasında düşük oksijen düzeyi, genetik yatkınlık ve bazı enfeksiyonlar da rol oynayabilir.

PDA belirtileri nelerdir?

PDA’nın belirtileri açıklığın büyüklüğüne göre önemli ölçüde değişebilir.

Küçük PDA’lar çoğu zaman hiçbir belirti vermez ve yalnızca rutin muayenede duyulan kalp üfürümü nedeniyle fark edilebilir. Bu hastalarda yıllarca herhangi bir şikayet yaşanmayabilir.

Orta ve büyük PDA’larda ise belirtiler çok daha belirgin olabilir. Bebeklerde emzirme sırasında çabuk yorulma ve nefes nefese kalma, yavaş kilo alma ve büyüme geriliği, sık tekrarlayan akciğer enfeksiyonları, soluk veya gri cilt rengi ve hızlı soluma bu belirtilerin başında gelir.

Yetişkinlerde ise tanı konulmamış küçük bir PDA yıllarca fark edilmeyebilir. Ancak orta ve büyük açıklıklarda efor kapasitesinde azalma, çarpıntı ve nefes darlığı görülebilir.

Prematüre bebeklerde PDA

Prematüre bebeklerde PDA çok daha sık görülür ve farklı bir tablo oluşturabilir. Prematüre doğan bebeklerin kalp ve damar sistemleri henüz tam olarak olgunlaşmamış olduğundan duktus arteriozusun kapanma mekanizması da daha az gelişmiştir.

Bu grupta PDA daha büyük açıklıklarla seyredebilir ve solunum sıkıntısı, beslenme güçlüğü ve kalp yetmezliği bulguları daha belirgin olabilir.

Prematüre bebeklerde önce ilaç tedavisi denenebilir. İlaç tedavisi kanalı kapatmaya yeterli olmadığında girişimsel veya cerrahi tedavi gündeme gelebilir. Bu grup için tedavi kararı neonatoloji ve pediatrik kardiyoloji ekibinin birlikte değerlendirmesiyle alınır.

PDA nasıl teşhis edilir?

PDA tanısında en önemli ipucu muayenede duyulan karakteristik kalp üfürümüdür. Bu üfürüm PDA’ya özgü bir ses örüntüsüne sahiptir ve deneyimli bir hekim tarafından kolaylıkla fark edilebilir.

Ekokardiyografi tanıyı netleştiren en önemli yöntemdir. Bu incelemeyle kanalın yeri, boyutu ve kanın akış yönü ayrıntılı olarak değerlendirilebilir. Kalbin bu durumdan ne kadar etkilendiği de ekokardiyografiyle görülebilir.

EKG ve göğüs röntgeni de değerlendirme sürecinde kullanılabilir. Büyük PDA’larda kalp büyümesi ve akciğerlerde aşırı kan akımına bağlı değişiklikler saptanabilir.

PDA tedavi edilmezse ne olur?

Küçük PDA’ların büyük çoğunluğu klinik olarak önemli sorun yaratmayabilir. Ancak orta ve büyük açıklıklar tedavi edilmeden bırakıldığında zamanla ciddi sorunlara yol açabilir.

Kalp sürekli fazla çalışmak zorunda kalır. Zamanla sol kalp büyüyebilir ve kalp yetmezliği gelişebilir. Akciğer damarlarına aşırı kan gitmesi akciğer damar basıncını artırabilir. Bu süreç uzun vadede geri dönüşü olmayan akciğer damarı hasarına zemin hazırlayabilir.

Bunların yanı sıra PDA varlığında kalp iç zarı enfeksiyonu yani endokardit riski de artmış olabilir.

Bu nedenle klinik olarak anlamlı PDA’larda zamanında müdahale büyük önem taşır.

PDA nasıl tedavi edilir?

PDA tedavisi açıklığın büyüklüğüne, hastanın yaşına ve genel durumuna göre planlanır. Üç farklı yaklaşım söz konusudur.

İlaç tedavisi

Özellikle prematüre bebeklerde ilaç tedavisi ilk seçenek olabilir. İndometasin veya ibuprofen gibi ilaçlar kanalın kapanmasını tetikleyebilir. Bu tedavi zamanında uygulandığında bir kısım hastada başarılı sonuç verebilir.

Ancak ilaç tedavisi term bebeklerde ve daha büyük çocuklarda etkili olmaz. Bu grupta doğrudan girişimsel veya cerrahi tedavi planlanır.

Kateterle PDA kapatma

Günümüzde uygun hastalarda PDA’nın kapatılmasında tercih edilen yöntem kateterle kapatmadır. Göğüs açılmaz, genel cerrahi gerekmez. Kasık damarından ilerletilen kateter aracılığıyla özel bir kapama cihazı kanalın içine yerleştirilir ve açıklık kapatılır.

Bu yöntem hem çocuklarda hem de yetişkinlerde başarıyla uygulanabilmektedir. İyileşme süreci çok daha hızlıdır ve hastanede kalış süresi kısadır.

Cerrahi tedavi

Kateterle kapatmanın uygun olmadığı durumlarda, özellikle çok küçük bebeklerde veya kanalın anatomisinin girişimsel yönteme elverişli olmadığı hastalarda cerrahi bağlama veya kesme işlemi yapılabilir. Cerrahi tedavi yıllardır güvenle uygulanan ve etkinliği kanıtlanmış bir yöntemdir.

Ameliyatsız PDA kapatma nasıl yapılır?

Kateterle PDA kapatma işlemi özel olarak donatılmış kateter laboratuvarlarında deneyimli bir ekip tarafından uygulanır.

İşlem çoğunlukla genel anestezi altında gerçekleştirilir. Kasık bölgesindeki damara ince bir kateter yerleştirilir ve damar içinden kalbe ilerletilir. Görüntüleme yöntemleri eşliğinde kanalın yeri ve boyutu kesin olarak belirlenir.

Uygun boyutta bir kapama cihazı kateter aracılığıyla ilerletilir ve kanalın içine yerleştirilir. Cihaz açılarak kanalı tıkar ve kan akışını durdurur. Cihazın doğru konumda olduğu ve kanalın tam kapandığı kontrol edildikten sonra kateter geri alınır.

Zamanla kalbin kendi dokusu cihazın üzerini kaplayarak cihazı kalıcı hale getirir.

Tüm süreç genellikle bir ila iki saat içinde tamamlanabilir.

İşlem öncesi hazırlık

Kateterle PDA kapatma öncesinde kapsamlı bir değerlendirme yapılır.

Ekokardiyografi ile kanalın boyutu, yeri ve anatomisi ayrıntılı olarak incelenir. Bu inceleme hem uygunluğu belirlemek hem de doğru cihaz boyutunu seçmek açısından kritiktir. Kan testleri ve genel sağlık değerlendirmesi de bu süreçte yapılır.

İşlem öncesinde birkaç saatlik açlık istenir. Kullanılan bazı ilaçların geçici olarak düzenlenmesi gerekebilir.

İşlem hasta için nasıl bir deneyimdir?

Kateterle PDA kapatma işlemi çoğu hasta ve aile için ilk başta endişe verici görünebilir. Ancak süreç çoğu zaman beklenenden çok daha kontrollü ve rahat geçer.

İşlem genel anestezi altında yapılır. Hasta veya çocuk işlem boyunca uyur ve hiçbir şey hissetmez. Göğüs açılmaz, büyük bir cerrahi kesi yapılmaz.

İşlem sonrasında kasık bölgesinde hafif morluk veya şişlik görülebilir. Bu normaldir ve kısa sürede geçer. Çoğu hasta veya çocuk işlemden kısa süre sonra ayağa kalkabilir.

İyileşme süreci nasıldır?

Kateterle PDA kapatma sonrası iyileşme süreci çok hızlıdır. Çoğu hasta bir ila iki gün içinde taburcu olabilir.

İlk birkaç gün kasık bölgesine dikkat edilmesi ve ağır fiziksel aktiviteden kaçınılması önerilir. Çocuklarda ilk hafta okul ve yoğun oyun aktiviteleri sınırlandırılabilir.

İşlem sonrası zamanla cihazın üzeri kalbin kendi dokusuyla kaplanır ve cihaz kalbin doğal bir parçası haline gelir. Bu süreç genellikle birkaç ay içinde tamamlanabilir.

PDA kapatma sonrası günlük yaşam nasıl olur?

Başarılı bir PDA kapatması sonrasında hastaların büyük çoğunluğu normal ve aktif bir yaşam sürdürebilir. Çabuk yorulma ve nefes darlığı gibi şikayetler genellikle belirgin biçimde azalır veya tamamen ortadan kalkar.

Çocuklarda büyüme ve gelişme süreci normale dönebilir. Efor kapasitesi artar ve akranlarıyla aynı aktivitelere katılabilir hale gelebilirler.

Diş tedavisi veya herhangi bir cerrahi girişim öncesinde PDA kapatma cihazından ilgili hekimin haberdar edilmesi gerekir. İşlemden sonraki ilk dönemde bazı girişimler öncesinde koruyucu antibiyotik kullanılması önerilebilir.

PDA kapatma sonrası ilaç kullanımı

PDA kapatma işlemi sonrasında belirli bir süre için kan sulandırıcı etkisi olan ilaçlar kullanılabilir. Bu ilaçlar cihaz yüzeyinde pıhtı oluşumunu önlemeye yardımcı olur.

İlaçların süresi ve türü hastanın durumuna göre doktor tarafından belirlenir. İlaç değişikliklerinde doktor onayı olmadan hareket edilmemesi önemlidir.

PDA kapatma sonrası takip nasıl olmalıdır?

PDA kapatma sonrası düzenli takip hem cihazın işlevini hem de kalp sağlığını izlemek açısından önemlidir.

Taburculuktan kısa süre sonra ilk kontrol randevusu planlanır. Ekokardiyografi ile cihazın konumu ve kanalın tam kapanıp kapanmadığı kontrol edilir. Uzun vadede yıllık kardiyoloji kontrolleri önerilir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Bebekte veya çocukta emzirme ya da beslenme sırasında aşırı yorulma, soluk cilt rengi, hızlı soluma veya yavaş kilo alma gibi bulgular fark edildiğinde kardiyoloji değerlendirmesi yapılmalıdır.

Muayenede kalp üfürümü duyulduğunda ekokardiyografi ile değerlendirme önerilir.

PDA kapatma sonrası dönemde ateş, kasık bölgesinde artan şişlik veya kızarıklık, yeni gelişen nefes darlığı veya çarpıntı değerlendirme gerektirir.