Anjina genellikle göğüs ortasında veya sol tarafında baskı, sıkışma, ağırlık veya yanma hissi olarak tanımlanır. Ağrı kola, omuza, boyuna, çeneye veya sırta yayılabilir. Rahatsızlık genellikle birkaç dakika sürer ve dinlenme veya ilaçla geçer.
Anjina Pektoris Nedir?
Anjina pektoris, kalp kasının yeterli oksijen alamaması sonucu ortaya çıkan göğüs ağrısı veya rahatsızlık hissidir. Genellikle koroner arter hastalığının bir belirtisi olan bu durum, kalbi besleyen damarların daralması nedeniyle oluşur. Anjina pektoris önemlidir çünkü kalp krizi riskinin arttığını gösteren bir uyarı işaretidir. Kısaca anjina olarak da bilinir.
Anjina Pektoris Belirtileri Nelerdir?
Anjina pektorisin en sık görülen belirtisi göğüs ağrısı veya rahatsızlık hissidir. Bu ağrı genellikle göğüs ortasında baskı, sıkışma, yanma veya ağırlık şeklinde hissedilir. Bazı hastalar bunu göğsün üzerine ağır bir yük konmuş gibi tarif eder.
Ağrı sıklıkla sol kola, omuza, boyuna, çeneye veya sırta yayılabilir. Daha az sıklıkla sağ kol veya üst karın bölgesinde de hissedilebilir.
Nefes darlığı, özellikle efor sırasında ortaya çıkan yorgunluk ve halsizlik sık görülen diğer belirtilerdir. Bazı hastalarda terleme, mide bulantısı ve baş dönmesi de eşlik edebilir.
Özellikle kadınlarda, yaşlılarda ve diyabet hastalarında belirtiler atipik olabilir. Göğüs ağrısı olmadan sadece nefes darlığı, bulantı, sırt veya çene ağrısı görülebilir.
Ataklar genellikle birkaç dakika sürer ve dinlenme veya ilaçla geçer. 20 dakikadan uzun süren ağrılar kalp krizi belirtisi olabilir ve acil müdahale gerektirir.
Anjina Pektoris Türleri Nelerdir?
Anjina pektoris farklı şekillerde görülebilir. Türlerin bilinmesi, riskin değerlendirilmesi ve tedavi yaklaşımı açısından önemlidir.
Stabil anjina en sık görülen tiptir. Fiziksel efor, stres, soğuk hava veya ağır yemeklerle tetiklenir ve dinlenmekle veya nitrogliserinle geçer. Atakların sıklığı ve şiddeti genellikle öngörülebilir ve benzerdir.
Unstabil anjina daha ciddi bir tablodur ve acil tedavi gerektirir. Ağrı istirahat halinde bile ortaya çıkabilir, daha uzun sürer ve genellikle önceki ataklara göre daha şiddetlidir. Dinlenmekle veya ilaçlarla kolayca geçmeyebilir. Bu durum kalp krizi riskinin yüksek olduğunun işaretidir.
Varyant anjina (Prinzmetal anjina) koroner arter spazmına bağlı olarak gelişir. Genellikle istirahat halinde, özellikle gece veya sabaha karşı ortaya çıkar. Damar daralması geçicidir ve ilaçlarla rahatlatılabilir. Sigara kullanımı önemli bir tetikleyicidir.
Refrakter anjina, ilaç tedavisine ve yaşam tarzı değişikliklerine rağmen atakların sık görüldüğü durumdur.
Ne Zaman Doktora Görünmeli
Eforla ortaya çıkan ve dinlenince geçen göğüs ağrısı veya rahatsızlığı hissedildiğinde kardiyoloğa başvurulmalıdır. Bu tür belirtiler, kalbin efor sırasında yeterli oksijen alamadığının işaretidir.
Göğüs ağrısı 20 dakikadan uzun sürüyorsa, istirahat halinde ortaya çıkıyorsa, daha önceki ataklardan farklı ve şiddetliyse veya nitrogliserinle geçmiyorsa derhal acil servise gidilmelidir. Bu belirtiler unstabil anjina veya kalp krizi işareti olabilir.
Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü varsa veya birden fazla risk faktörü (diyabet, yüksek tansiyon, sigara) mevcutsa düzenli kardiyoloji kontrolleri yaptırılması önerilir.
Anjina Pektoris Neden Olur?
Anjina pektorisin temel nedeni, kalp kasına yeterli oksijen taşınamamasıdır. En sık görülen neden, koroner arter hastalığına bağlı olarak damarların daralmasıdır. Damar duvarlarında kolesterol ve yağ birikimiyle oluşan plaklar (ateroskleroz) kan akışını engeller.
Kalbin oksijen ihtiyacı arttığında (efor, stres gibi) daralmış damarlar yeterli kanı taşıyamaz ve anjina ortaya çıkar. Vücut dinlenmeye geçtiğinde oksijen ihtiyacı azalır ve ağrı geçer.
Koroner arter hastalığı dışında anemi (kansızlık), aort darlığı, tiroid hastalıkları ve koroner arter spazmı da anjinaya neden olabilir.
Risk faktörleri arasında ileri yaş (60 yaş üstü), erkek cinsiyet, ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü sayılabilir. Değiştirilebilir risk faktörleri arasında sigara kullanımı, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, diyabet, obezite, hareketsiz yaşam tarzı ve sağlıksız beslenme yer alır.
Anjinanın Yol Açabileceği Durumlar Nelerdir?
Anjina pektoris, altta yatan koroner arter hastalığının bir belirtisi olduğu için, tedavi edilmezse ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
- Kalp krizi en ciddi komplikasyondur. Plağın yırtılması ve üzerinde pıhtı oluşması sonucu damar tamamen tıkanabilir ve kalp kasının bir bölümü oksijensiz kalarak hasar görebilir.
- Kalp yetmezliği, kalp kasının uzun süre yeterli oksijen alamaması sonucu zayıflamasıyla gelişebilir.
- Ritim bozuklukları, yetersiz kan akımı nedeniyle kalbin elektrik sisteminde sorunlar oluşabilir. Bazı ritim bozuklukları hayatı tehdit edebilir.
- Ani ölüm riski, özellikle tedavi edilmeyen unstabil anjina ve ilerlemiş koroner arter hastalığında artabilir.
Anjina Pektoris Tanısı Nasıl Konur?
Anjina pektoris tanısı, hastanın öyküsü, risk faktörleri, fizik muayene ve çeşitli testlerle konulur. Doktor öncelikle göğüs ağrısının karakteri, ne zaman başladığı, neyin tetiklediği ve neyin rahatlattığı hakkında ayrıntılı sorular sorar.
- Elektrokardiyogram, anjina tanısında en önemli testtir. İstirahatte veya efor sırasında çekilebilir. Efor testinde hasta koşu bandında yürürken kalp ritmi ve kan basıncı (tansiyonu) izlenir, efor sırasında ortaya çıkan belirtiler ve EKG değişiklikleri değerlendirilir.
- Ekokardiyografi ile kalbin yapısı, duvar hareketleri ve pompalama gücü görüntülenir. Stres ekokardiyografi, efor veya ilaçla kalp yüklenerek yapılan özel bir incelemedir.
- Koroner anjiyografi, damarlara kateterle verilen boya sayesinde daralma veya tıkanıklıkların kesin olarak gösterildiği altın standart tanı yöntemidir.
- Kan testlerinde kolesterol, kan şekeri ve troponin gibi kalp enzimleri değerlendirilir.
Anjina Pektoris Tedavisi Nasıl Yapılır?
Anjina pektoris tedavisinin temel hedefleri atakları durdurmak, yeni atakları önlemek, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ve kalp krizini önlemektir. Tedavi yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi ve girişimsel yöntemlerin bir kombinasyonunu içerir.
Acil atak tedavisinde en sık kullanılan ilaç nitrogliserindir. Dil altına alınan bu ilaç, damarları genişleterek birkaç dakika içinde ağrıyı rahatlatır. Atak sırasında hasta hemen durmalı, oturmalı veya uzanmalıdır.
Koruyucu ilaç tedavisinde beta blokerler kalp hızını yavaşlatarak kalbin oksijen ihtiyacını azaltır. Kalsiyum kanal blokerleri damarları gevşeterek kan akışını artırır. Uzun etkili nitratlar atakları önlemek için düzenli kullanılır. Aspirin ve diğer kan sulandırıcılar pıhtı oluşumunu önler. Statinler kolesterolü düşürerek plak oluşumunu azaltır.
Girişimsel tedaviler arasında anjiyoplasti ve stent yerleştirme işlemi ile daralmış damar açılabilir ve açık kalması sağlanabilir. Balon anjiyoplasti ile damar genişletilir, ardından damarın açık kalması için stent yerleştirilir.
Damar tıkanıklığı ileri boyuttaysa veya çok sayıda damar etkilenmişse bypass cerrahisi ile tıkalı damarların yerine vücudun başka bölgelerinden alınan sağlıklı damarlar kullanılarak yeni kan yolları oluşturulabilir.
Anjina ile Yaşam
İlaçlarınızı Düzenli Kullanın
Reçete edilen ilaçlar düzenli ve doktor önerisiyle kullanılmalıdır. Özellikle nitrogliserini her zaman yanınızda bulundurun ve nasıl kullanılacağını iyi öğrenin. İlaçları asla doktora danışmadan kesmeyin veya doz değiştirmeyin.
Tetikleyicilerden Kaçının
Hangi faktörlerin anjina ataklarını tetiklediğini öğrenin ve mümkünse bunlardan kaçının. Ağır fiziksel efor, stres, soğuk hava, ağır yemekler ve sigara en sık görülen tetikleyicilerdir. Fiziksel aktivitenizi doktorunuzun önerdiği şekilde düzenleyin.
Atak Sırasında Ne Yapacağınızı Bilin
Anjina atağı hissederseniz hemen yaptığınız aktiviteyi durdurun, oturun veya uzanın. Doktorunuzun önerdiği şekilde nitrogliserin kullanın. Ağrı 5 dakika içinde geçmezse ikinci dozu alın. 10 dakika içinde geçmez veya şiddetlenirse vakit kaybetmeden acil servise başvurun.
Sağlıklı Beslenme Alışkanlıkları Edinin
Kalp sağlığını destekleyen, doymuş yağ ve trans yağlardan fakir, liften zengin, bol sebze ve meyve içeren bir diyet tercih edilmelidir. Tuz tüketimi sınırlandırılmalı, işlenmiş gıdalardan uzak durulmalıdır.
Düzenli Egzersiz Yapın
Haftanın çoğu günü 30-40 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapılması önerilir. Tempolu yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi aerobik egzersizler kalp sağlığını destekler. Ancak egzersiz programı öncesi mutlaka doktora danışılmalıdır.
Sigarayı Bırakın
Sigara, anjina ve kalp hastalığının en önemli risk faktörlerinden biridir. Sigarayı bırakmak, atak sıklığını ve kalp krizi riskini önemli ölçüde azaltır.
Diğer Hastalıkları Kontrol Edin
Yüksek tansiyon, diyabet ve yüksek kolesterol gibi eşlik eden hastalıklar düzenli takip edilmeli ve tedavi edilmelidir. Kan basıncı, kan şekeri ve kolesterol düzeyleri hedef aralıkta tutulmalıdır.
Stres Yönetimi Uygulayın
Stres, anjina ataklarını tetikleyebilir. Stres yönetimi teknikleri (meditasyon, derin nefes egzersizleri, yoga) öğrenilip uygulanabilir. Gerektiğinde profesyonel destek alınabilir.
Referans: Angina Pectoris